Câu lạc bộ chèo của những diễn viên có H

TB - Trong bĩ cực, họ đã từng nghĩ đến cái chết. Song, những điệu chèo đã mang lại cho họ niềm tin để đứng dậy, yêu đời và sống có ích. Đó là chuyện của những cô gái trong CLB chèo Hương Lúa (Thái Bình), nơi 100% thành viên đều mang trong mình virus HIV.
Tôi đến thăm họ tại nhà văn hoá tổ 29, phường Trần Lãm- TP. Thái Bình (nơi CLB Hương Lúa thường xuyên tập luyện), vào một chiều đông. Trời se lạnh, nghe tiếng chèo đang gióng giả.
“Chúng tôi tập diễn hoạt cảnh mới “Với cả tình thương” để chuẩn bị đi liên hoan tại Trung tâm hội nghị quốc gia”- Đạo diễn Trần Trọng Bằng, người dìu dắt CLB từ ngày thành lập, giới thiệu với tôi.
Nói rồi, ông đứng dậy, bước nhanh đến trước mặt cả nhóm, vừa “đi” vài đường múa vừa nhắc nhở: “Các em phải nhẹ nhàng, uyển chuyển, không để có sự khô cứng… Phải tự nhiên… Gương mặt phải biểu cảm rõ nét rạch ròi giữa buồn, vui… Rõ chưa nào?, nghỉ giải lao một lát đã!”.
Thế là tôi có cơ hội tranh thủ trò chuyện với họ.
“Biết mình “dính” HIV, muốn chết quách cho xong …”
Nhạc vẫn rộn ràng trong phòng tập. Một vài chị vẫn nhẩm hát theo và tập biểu cảm gương mặt theo vai diễn của mình một cách rất tự nhiên. Tôi tiến đến ngồi bên Hoàng Thị Thơ, bắt chuyện. Thấy mắt Thơ hoe đỏ, hai hàng mi rưng rưng nước mắt, tôi khẽ động viên: “Phải cứng rắn lên chứ, Thơ?” – Thơ lau nước mắt, giọng nghèn nghẹn: “Không sao đâu, em nhập vai ấy mà”. Vậy mà tôi cứ ngỡ…

Hoàng Thị Thơ

Thơ kể cho tôi nghe về bước ngoặt nghiệt ngã của cuộc đời cô: Trước đây hai vợ chồng Thơ đều đi làm công nhân cho một nhà máy gạch men dưới Tiền Hải. Vất vả nhưng cuộc sống gia đình đầm ấm. Lúc đó chồng Thơ làm thợ hàn, thi thoảng thấy mặt nổi mụn, nghĩ do môi trường lao động gây ra. Nhưng rồi năm 2006, người hay mệt mỏi mới đi khám và phát hiện bị nhiễm HIV.
Cái tin sét đánh ấy khiến hai vợ chồng sốc. Thơ lập tức đi xét nghiệm và biết mình cũng “dính H”, khi mới 23 tuổi. “Hai vợ chồng em chỉ biết nhìn nhau khóc. Tính sẽ giấu mọi người, nhưng được 1 tuần sau, nghĩ chồng em là con trai duy nhất trong gia đình, phải cho gia đình biết, nên 2 vợ chồng mời bố chồng ra quán nước để 3 bố con nói chuyện riêng.
Ban đầu bố em cũng sốc lắm. Nhưng rồi ông lại động viên: “Phải cứng rắn lên mà sống. Trời không tuyệt tình với ai bao giờ”. Nghe vậy, lúc đó em thấy nhẹ đi phần nào. Nhưng khi về nhà lại thấy nặng nề, nhục nhã, chỉ nghĩ đến cái chết cho xong. Hai vợ chồng nghĩ mình chẳng sống được, để con sống thì người đời mỉa mai, nhục lắm nên tính cả nhà tự tử.
Sẩm tối, cả nhà đã đứng trên cầu Bo (sông Thái Bình- PV) chuẩn bị nhảy thì thằng bé khóc thảm thiết đòi về. Nước mắt em cứ trào ra, em nấc lên rồi giật mình nghĩ con nó không có tội gì sao lại bắt nó phải chết. Thế là vợ chồng em lại bế cháu về…”
Sau đó, vợ chồng Thơ mới đưa con đi kiểm tra. May mắn sao bé không nhiễm HIV, “cả nhà mừng rơi nước mắt” – Vẻ mặt Thơ tươi hẳn lên. Sau đó, chồng Thơ mới thú nhận có lẽ bị “dính bệnh” khi đi học nghề trên thành phố, xa nhà, buồn nên cái gì cũng thử…
Khác với hoàn cảnh của Thơ, bạn diễn Trần Thị Thi (đang sống ở phường Trần Lãm - TP. Thái Bình) có chồng đi làm trên Sơn La và dính vào ma tuý. Đến năm 2001, đứa con đầu tiên của họ lên 3 tuổi thì cứ bị lở loét trên người, đi viện khám, bác sĩ bảo “cháu bị ết rồi”.
Gia đình vẫn không tin. Nhưng chẳng lâu sau con qua đời, hai vợ chồng cùng đi khám và biết đều nhiễm HIV rồi. “Lúc đó, em chỉ muốn nhảy lầu chết cho xong. Vì ai cũng tỏ ra dè bỉu, xa lánh…” – Thi vừa khóc vừa kể.
Trong khi đó, gia đình Đào Thị Mến, khi biết cả hai vợ chồng và hai đứa con đều bị nhiễm HIV nên chẳng dám đi đâu, thậm chí chỉ cách quê hơn chục km mà hai năm nay chẳng dám về vì sợ tiếng đời dị nghị.
Cùng cảnh ngộ với họ còn có Điệp Thị Thuỷ (Vũ Thư- Thái Bình) chồng đã chết vì AIDS để lại cho vợ và con gái 3 tuổi căn bệnh thế kỷ. Gia đình xa lánh nên mặc dù “muốn chết quách cho xong” nhưng thương con nên Thuỷ lại nén lòng bế con đi khỏi nhà ra thuê trọ ở riêng.
Còn Nguyễn Thị Lan cũng có chồng chết vì AIDS và để lại “gia tài” cho vợ và đứa con gái đang học lớp 3 không gì ác hơn là căn bệnh AIDS. Đã thế, khi con 5 tuổi, xin mãi người ta mới cho đi học nhưng không được ăn, uống cùng các bạn. Tất cả đều phải tự mang đi, kể cả bữa ăn giữa giờ cũng không được ăn. “Cứ nghĩ đến con bị xa lánh, phân biệt, em lại khóc” – Lan vừa kể vừa chảy nước mắt.
Riêng Vũ Thị Hoa, mới cưới nhau được hơn 1 năm thì phát hiện chồng dính HIV và đã “đổ” bệnh sang cho vợ. Từ đó chẳng dám sinh con. Hàng ngày, hai vợ chồng cứ thui thủi sống nhìn nhau trong nước mắt tủi phận.
Tiếp xúc họ mới thấy, tất cả đều xuất thân hiền lành, chân chất, quanh năm chỉ biết lam lũ làm ăn. Nhưng bỗng chốc họ trở thành những nạn nhân của người chồng sa ngã. Mặc dù, con đường đẩy họ vướng vào vòng bệnh tật khác nhau, nhưng khi đã “có H” thì họ đều giống nhau ở một cuộc sống cơ cực, tủi hổ, mặc cảm.
Trong lúc cuộc sống tưởng chừng không lối thoát, căn bệnh ấy tưởng như một dấu chấm hết cho cuộc đời họ thì đúng như bố chồng Thơ nói: “Trời không tuyệt tình với ai bao giờ”…
Điệu chèo mang niềm tin trở lại…
Thơ bảo, cuộc sống đang bế tắc thì nghe trên đài nói có nhóm những người nhiễm HIV ở Đông Hưng thường xuyên chia sẻ với nhau về cuộc sống của những người cùng cảnh ngộ và tuyên truyền cho người ta biết cách phòng tránh lây bệnh. Như có một sức mạnh vô hình nào đó dẫn dắt, Thơ đã đạp xe đi tìm và xin tham gia nhóm. Và cũng tại đó, “khi bắt đầu có niềm tin vào cuộc sống thì biết tin Trung tâm Phòng chống HIV trên tỉnh sẽ thành lập một câu lạc bộ của những người có HIV, em mừng lắm và khao khát được gia nhập .. ”.
Rồi sau này, hiểu biết hơn, Thơ tự nhủ: “Phải làm gì đó để chứng minh cho mọi người thấy rằng, người có H cũng bình thường và làm được nhiều việc tốt…” Chẳng lâu sau, khi CLB chính thức đi vào hoạt động (năm 2005), Thơ được đứng trong đội tập hát chèo. Thơ nhớ lại: “Lúc đó em thấy cuộc đời em như sang một trang khác. Cả em và gia đình như được hồi sinh, cuộc sống có ý nghĩa hơn với em”. Rồi Thơ và các bạn trong CLB được Đạo diễn Trần Trọng Bằng và anh chị em trong Trung tâm Phòng chống HIV Thái Bình động viên, kèm cặp, dạy dỗ từ đó đến nay.

Tập vở mới

Từ lúc chuyển sang nói chuyện về chèo, tôi cảm nhận được không khí khác hẳn. Trái với những vẻ mặt đậm buồn, những cặp mắt rưng rưng khi nói về quá khứ buồn tủi, nay ai cũng hào hứng nói về hát chèo. Tôi hỏi, có điều gì đó kỳ diệu trong những điệu chèo các bạn đã và đang hát? Trần Thị Thi bảo: “Đó là niềm tin!” Như không để tôi phải thắc mắc, Nguyễn Thị Lan giải thích: “Từ khi vào CLB, được học múa, hát, được đi diễn đây đó, chúng em quên đi mình có bệnh và thấy lại có niềm tin vào cuộc sống”.
Đạo diễn Trần Trọng Bằng bảo: “Cái tên Hương Lúa có ý là cái hương sắc riêng có của đất lúa Thái Bình. Các em là những người lớn lên từ đồng lúa. Rồi chính sự khó khăn của cuộc sống gia đình làm nông nghiệp đã xô đẩy họ thành nạn nhân của căn bệnh thế kỷ. Nay tham gia Hương Lúa để các em vươn lên và phải thực sự vượt qua mặc cảm, vươn lên mà toả hương cho đời”.
Ông Bằng kể rằng, dù đã qua tuyển chọn, nhưng những diễn viên không chuyên này vẫn rất khó khăn trong buổi đầu tập luyện. Phải dạy họ từng li từng tí, từ cách cầm micro ra sao, cách đi ra sân khấu và đứng trước khán giả thế nào, để không còn cảm thấy ngượng ngùng, bỡ ngỡ. Đến nay CLB Hương Lúa đã trở thành một CLB chèo khá chuyên nghiệp, gặt hái được nhiều thành tích. CLB đã đi biểu diễn từ Bắc vào Nam, từ thành thị đến nông thôn, rồi các doanh nghiệp, tổ chức xã hội liên tục mời họ đi biểu diễn.
Đạo diễn Bằng trầm giọng: “Các vở diễn đều xuất phát từ chính hoàn cảnh thực tế của diễn viên vì thế các em diễn bằng tất cả nỗi đớn đau, tâm trạng cả mình. Mỗi đêm diễn, diễn viên chắt chiu thêm sự chia sẻ qua những giọt nước mắt của khán giả. Bởi, ngay từ cái tên đã toát lên một ý đồ truyền tải thông tin, chẳng hạn như các hoạt cảnh chèo: Tâm sự với cộng đồng, Vòng tay nhân ái, Những người sống quanh ta, Với cả tình thương và Kịch nói “Bài học đầu đời”.
Khán giả đã bao lần rơi nước mắt khi xem vở chèo “Với cả tình thương”. Thi, Thơ là hai diễn viên chính, sắm vai hai người đàn bà cùng có HIV. Xuyên suốt câu chuyện là cuộc sống, tâm trạng và bi kịch của họ. Một người thì chồng mới chết, một người lại sắp sinh con. Những lo lắng về sự bị kỳ thị của hai nhân vật cũng chính là tâm sự của những người đàn bà vô tội bị con virus cầu gai cướp đi cuộc sống bình yên.
“Chúng em sẽ chẳng bao giờ quên được buổi biểu diễn ở huyện Đông Hưng (Thái Bình). Khi hoạt cảnh chèo “Tâm sự với cộng đồng” vừa diễn xong, bà con ào ào leo lên sân khấu ôm chầm lấy các diễn viên khóc nức nở. Thấy họ ôm chúng em khóc mà không e sợ, em cảm thấy thực sự được chia sẻ”. – Thơ xúc động nhớ lại, “bây giờ mỗi lần nhớ lại cảm giác đó, em lại trào nước mắt vì hạnh phúc”.
Đạo diễn Bằng cười chỉ tay về phía Hoàng Thị Thơ, nói với tôi: “Một kép chính xuất sắc đấy”. Nghe vậy, Thơ cười: “Thầy cứ khéo động viên chúng em”. Rồi tất cả cùng cười. Dường như không còn ai nghĩ tới những cảnh đời ngang trái, không còn những giọt nước mắt tủi than. Tất cả đang đầy sự tự tin, yêu đời và khát vọng sống. “Bây giờ không ai muốn chết nữa đâu, cứ hát chèo cho đời thêm vui” - Nguyễn Thị Lan cười rạng rỡ nói. Rồi tất cả lại đứng lên vào hàng tập theo sự chỉ đạo của “thầy Bằng”.
Anh Đỗ Duy Bình, người phụ trách CLB chèo Hương Lúa cho biết: “CLB này do Trung tâm phòng chống HIV/AIDS Thái Bình thành lập năm 2005. CLB tổ chức thi tuyển khá khắt khe. Trong số hơn 300 thí sinh có H dự thi, chỉ lấy 10 người. Hiện tại, nhờ kinh phí của dự án, mỗi diễn viên được lĩnh 550.000 đ tiền lương/tháng. Các buổi tham gia truyền thông và biểu diễn có kèm theo phụ cấp”.
Hiệu quả mà CLB đem lại cho xã hội, theo anh Bình đánh giá: “Tham gia các lớp tập huấn về HIV/ AIDS, người nghe thường dễ quên, nhưng bằng hình thức này, CLB  tổ chức giao lưu, công khai danh tính, địa chỉ người bệnh, thời gian mang bệnh và kể chuyện mắc bệnh như thế nào… Bà con tai nghe, mắt thấy và có thể các thành viên Hương Lúa sẽ giải thích thêm, rất dễ hiểu, sẽ giúp giảm sự kỳ thị, tạo môi trường hòa đồng nhanh hơn”.
Tạm biệt Hương Lúa, các diễn viên hẹn tôi ngày gặp lại. Tôi cũng hy vọng thế và mong tâm nguyện của họ sớm thành hiện thực như Thơ ao ước: “Chỉ mong sao mọi người đừng phân biệt đối xử với những người như tôi, đặc biệt là hãy thương và chở che cho những đứa trẻ có bố mẹ nhiễm HIV”.

 Trần Xuân Thân ( VOV News)